Pagliacci/Cavalleria rusticana - zondag 15 september 2019 - De Nationale Opera - Amsterdam

Pagliacci (Leoncavallo) en Cavalleria rusticana (Mascagni) zijn twee opera's die bijna onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Ik zeg wel "bijna", want er is geen wet die bepaalt dat deze twee werken telkens samen moeten opgevoerd worden. Toch is het zo dat deze twee korte opera's in de loop der jaren als een Siamese tweeling door het leven gaan, en weliswaar in een bepaalde volgorde. In de meeste gevallen wordt Cavalleria als eerste uitgevoerd, waarna Pagliacci aan de beurt is. Dat is buiten regisseur Robert Carsen gerekend, die ervoor kiest deze onwetmatige conventie te doorbreken en Pagliacci als eerste op te voeren.

(c) De Nationale Opera/BAUS

Op een gegeven moment in de opera, zingt Canio "Il teatro e la vita non son la stessa cosa", ofwel: "Theater en leven, dat is niet hetzelfde". Rond dit gegeven heeft Robert Carsen zijn hele productie opgebouwd. Zoals hij het zelf zegt, is zijn bedoeling in deze productie om te spelen met de verschillende lagen van de werkelijkheid. Als toeschouwer word je letterlijk betrokken in het geheel, en weet je na een tijdje niet meer wat er nu nog realistisch is en wat behoort tot de theatrale fantasie van de personages. Het feit dat men start met Pagliacci, en dat diens proloog eigenlijk ook geldt voor Cavalleria rusticana maakt dat de twee opera's in dit geval onlosmakelijk verbonden worden. We kijken mee achter de schermen van een theater, we leven mee met de personages die zelfs tot in de zaal komen gelopen, en we geraken verward. Verward over het verlies van realiteitszin, het niet meer goed weten of de personages nu wel écht zijn en de vraag welke plek wij daarin vertegenwoordigen, als publiek maar ook als mens. Carsen heeft niet veel nodig: een leeg podium, slechts enkele attributen, strategische verlichting en de illusie van een rood toneelgordijn. Carsen is heer en meester in onze psyche, hij bepaalt wat wij geloven, of ook niet.

Het Nederlands Philharmonisch Orkest staat onder leiding van Aldert Vermeulen, die samen met Lorenzo Viotti de directie van deze productie voor zijn rekening neemt. Vermeulen beschikt over een duidelijke directie, en slaagt erin het orkest mee te krijgen voor een heel genuanceerd muzikaal avontuur. Het koor is superieur, zonder twijfel.

Voor Pagliacci kunnen we rekenen op enkele opvallende zangers, zoals Nedda, gezongen door Ailyn Pérez. Haar stem is een juweel, en zo een groot plezier om naar te luisteren. Doe daar nog haar buitenaardse acteerkwaliteiten bovenop en je krijgt vuurwerk. Brandon Jovanovich is een degelijke Canio en ook Marco Ciaponi blinkt uit als Peppe. Mattia Olivieri maakt in deze productie zijn debuut als Silvio. Het moet gezegd: zijn liefdesduet samen met Nedda is van exquise kwaliteit. Het is een van de meest ontroerende scènes die ik ooit zag op het operapodium. Olivieri's soepele, heldere en perfect geprojecteerde bariton zijn een streling voor het oor. Qua acteerprestaties is hij perfect gecast om Nedda's minnaar te vertolken. Dit duo is goud waard!

Na de pauze, bij de Cavalleria rusticana, blinkt Anita Rachvelishvili enorm uit. Ze is een gedroomde Santuzza, haar timbre is om bij weg te dromen en de kracht van haar stem is ongelooflijk. Brian Jagde is een knappe Turiddu en het is enorm leuk om Elena Zilio aan het werk te zien als Lucia: een vrouw met ervaring, dat is een understatement!

Dat de geschiedenis bepaalt heeft dat Cavalleria rusticana en Pagliacci zo nauw met elkaar verbonden zijn geraakt, kunnen we alleen maar toejuichen. Vooral als je er dan zo een heerlijke productie aan vastknoopt als die van Carsen.